Prawo estońskie dotyczące mniejszości narodowych jest liberalne oraz stworzone tak, by członkowie społeczeństwa mógł swobodnie korzystać z przyznanych mu praw, nawet wtedy, gdy nie posiadają obywatelstwa estońskiego. Zawarte w Konstytucji prawa i obowiązki nie-obywateli estońskich, tworzone w celu integracji rządowe programy, dotyczą wszystkich osób należących do mniejszości, w tym również i Polaków.

Ponieważ Estonia jest państwem wielonarodowym system ochrony praw mniejszości jest jednym z ważniejszych zagadnień polityki społecznej. Dla członków wszystkich grup mniejszościowych stworzono jednakowy system praw, po to, by uniknąć nieporozumień z innymi mniejszościami, przede wszystkim z rosyjską.

Inne państwa (przede wszystkim te, które wcześniej należały do byłego bloku wschodniego) również zmieniły swoje prawo, dostosowując się do aktualnej sytuacji w kraju, co jednak stosunkowo rzadko łagodzi konflikty pomiędzy ludnością o pochodzeniu polskim a obywatelami państwa innych państw. Przykładem jest choćby mniejszość polska na Litwie, Białorusi czy Ukrainie. Największym problemem jest, podobnie jak w Estonii posiadanie szarych paszportów.

W estońskim prawie nie istnieje odrębna klauzula dotycząca ochrony praw Polaków w Estonii. Po pierwsze, dlatego, że prawo jest takie samo dla wszystkich narodowości. Po wtóre - według słów Konsula Sitarskiego z Ambasady RP w Tallinie - Polacy jako mniejszość nie ubiegają się grupowo ani o zmianę przyznanych im praw, ani też nie działają w tzw. Radzie Kultury, nie posiadają własnych instytucji oświatowych, czy innych placówek krzewiących polskość. Jest to związane z tym, że Polacy oraz ludność pochodzenia polskiego należy do jednej najmniejszej grupy w Estonii (choć w chwili obecnej, gdy nie do końca wiadomo, ilu jest tak naprawdę Polaków sytuacja ta może ulec zmianie i mniejszość polska przestanie być uznawana za mniejszość narodową).

Prócz Związku Polaków ZPE, który zgodnie z ustawą jest dofinansowany przez państwo¹ podobnie jak "Nasz Czas", Polacy nie posiadają również przedstawiciela w okrągłym stole mniejszości, ani też nie biorą udziału w żadnych ważniejszych spotkaniach mniejszości w Estonii. Dlatego też, można wysnuć wniosek, że nie wykorzystują w pełni praw, które gwarantuje im prawo estońskie.

W chwili obecnej sytuacja Polaków nie jest najlepsza. Podstawowym problemem jest uzyskanie obywatelstwa estońskiego, zwłaszcza przez osoby młodsze, urodzone już na terenach Estonii. Osoby pochodzenia polskiego (głównie z terenów wschodnich, najbiedniejszych) albo nie posiadają paszportu w ogóle, albo posiadają szary - rosyjski, białoruski. Nastręcza to dużo problemów, zwłaszcza w momencie składania wniosków o stypendia naukowe, studiowanie na uczelniach, gdzie język estoński jest językiem wykładowym (w przypadku ludzi młodych), wyjazdy, chęć pracy w instytucjach estońskich.

Największą przeszkodę w otrzymaniu obywatelstwa Republiki, stanowi przede wszystkim nieznajomość języka estońskiego, co jest sprawą priorytetową w momencie składania wniosku o nadanie obywatelstwa estońskiego. Nie oznacza to jednak, że osoby nieposiadające obywatelstwa są wykluczeni z życia społecznego, pozbawieni praw. Polakom bezpaństwowcom przysługują prawa socjalne, prawa do zachowania swojej tożsamości narodowej, języka, religii. Gwarantują im to, różnego rodzaju ustawy, Konstytucja, rządowe programy ds. Integracji społecznej² oraz umowy międzynarodowe, takie jak na przykład Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Estońską o przyjaznej współpracy i bałtyckim dobrosąsiedztwie zawarty 2 lipca 1992 roku, w Tallinie. Na mocy tego traktatu ustalono w art.15, że 1. "Strony będą kierować się powszechnie przyjętymi standardami międzynarodowymi, dotyczącymi gwarancji przestrzegania praw człowieka i praw mniejszości narodowych, zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ, Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka oraz w dokumentach Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, przede wszystkim w dziedzinie ludzkiego wymiaru. 2. Strony uznają wolność wyznania za jedno z podstawowych praw człowieka. 3. Strony będą sprzyjać obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej estońskiego pochodzenia i obywatelom Republiki Estońskiej polskiego pochodzenia, w tym mniejszości polskiej w Estonii, w zachowaniu i krzewieniu tożsamości etnicznej, własnej kultury"³.


¹ J. Sozański, Prawa mniejszości narodowych..., Warszawa 1998, s. 62.
² Informacje o określonych ustawach oraz programach rządowych dotyczących zintegrowania społeczeństwa, praw mniejszości narodowych zostały opisane przeze mnie szerzej w podrozdziale poprzednim.
³ Źródło: Dz.U.1993, nr 121, poz. 536. (Udostępnione przez Ambasadę RP w Tallinie).


Joanna Felicja Bilska